Умра пакетинен алынган 9 % каражаттын шаръий өкүмү жөнүндө
Суроо:
Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгы (КМДБ) умра кызматын уюштурган фирмаларды аккредитациялап, ар бир умра пакетинен 9 % өлчөмүндө каражат алууда. Ал каражат мечит имамдарына стипендия катары бөлүштүрүлөт. Ушул 9 % каражат шариятта адалбы же арамбы?
Биринчи бөлүк: Маселенин фикхий негиздери
1. Материалдык эмес укуктардын шаръий макамы
Заманбап фикхий чечимдерде соода аталышы, товардык белги, лицензия, уюштуруу укугу сыяктуу нерселер «малдык (товардык) баалуулукка ээ укуктар» катары таанылган.
Эл аралык مجمع الفقه الإسلامي الدولي жана هيئة المحاسبة والمراجعة للمؤسسات المالية الإسلامية чечимдеринде төмөнкүдөй принцип бекитилген:
Соода атын (бренд) жана товардык белгини (логотибти) акыга өткөрүп берүүгө болот, эгер алдамчылык жана белгисиздик болбосо. Анткени бул укуктар азыркы адат-урф боюнча каржылык баалуулукка ээ болгон жеке укуктар болуп эсептелет.
Мындан төмөнкү фикхий жыйынтык чыгат:
Лицензия берүү, аккредитациялоо, расмий уруксат берүү сыяктуу укуктар – эгер реалдуу кызмат жана укуктук макам болсо – акыга берилиши мүмкүн.
2. Кызмат үчүн акы алуу эрежеси
Фыкхта белгилүү эреже бар:
الأجر في مقابلة المنفعة
Акы – көрсөтүлгөн кызматка же берилген пайдага каршы алынат.
Эгер КМДБ:
фирмаларды текшерсе
шарттарды бекитсе
расмий уруксат берсе
мамлекеттик мыйзамдык негизде иш алып барса
анда бул реалдуу уюштуруучулук жана укуктук кызмат болуп эсептелет.
Мындай учурда алынган 9 % — кызмат акысы өкүмүнө кирет.
3. Маслахатул аамма принциби
Фыкхта чоң эрежелердин бири:
تصرف الإمام على الرعية منوط بالمصلحة
Башкаруучунун элге карата чечими жалпы кызыкчылыкка байланыштуу болот.
Бул жерде алынган каражат жеке пайда үчүн эмес, мечит имамдарына стипендия катары бөлүнүп жатат.
Имамдардын камсыздалышы:
дин кызматын бекемдейт
коомдук диний туруктуулукту сактайт
диний билимди колдойт
Бул «маслахатул аамма» – жалпы коомдук пайда болуп эсептелет.
Экинчи бөлүк: Шарттар
Бул өкүм төмөнкү шарттар менен адал болот:
Алым ачык жана расмий жарыяланган болушу керек.
Пакет баасына жашыруун кошулбашы керек.
КМДБ реалдуу акредациядан өткөрүп лицензия аркылуу укук бериш керек.
Ал каражат жеке адамдардын жеке кирешесине айланбашы керек.
Эгер бул шарттар сакталса — алынган каражат шаръий жактан адал.
Үчүнчү бөлүк: Жыйынтык өкүм
Жогорудагы фикхий негиздерге, эл аралык фыкхий уюмдардын чечимдерине жана маслахатул аамма принцибине таянып төмөнкүдөй жыйынтык чыгарылат:
Умра пакетинен алынган 9 % каражат — эгер ал уюштуруучулук жана аккредитациялык кызмат акысы катары мыйзамдуу негизде алынып, жалпы диний кызматкерлердин муктаждыгына жумшалса — шариятта адал болуп эсептелет.
Аны «арам» деп айтуу негизсиз.
Аккредитациянын өзү — эгер ал формалдуу кол коюу эмес, реалдуу текшерүү, укуктук жоопкерчилик жана коомдук кепилдик функциясын аткарса — өз алдынча шаръий жактан «кызмат» болуп эсептелет.
Эми муну фикхий негиз менен ачып берели.
1. Аккредитация деген эмне?
Эгер КМДБ:
фирманын шарттарын текшерсе
диний талаптардын сакталышын көзөмөлдөсө
талаптарды бузса лицензиясын токтотуу укугуна ээ болсо
анда бул жөн эле «мөөр басуу» эмес. Бул — көзөмөл, кепилдик жана укуктук жоопкерчилик.
Мындай укуктук кепилдик өзү эле манфаат (пайда) болуп эсептелет.
2. Фыкхий негиз
Фыкхта мындай принцип бар:
المنفعة مال متقوم
Пайда (манфаат) — бааланган мүлк болуп эсептелет.
Ошондуктан ижара келишиминде үйдүн өзү эмес, анын «пайдалануу укугу» сатылат. Демек, материалдык эмес укук да баалуу болушу мүмкүн.
Аккредитация — бул фирма үчүн:
расмий иш жүргүзүү укугу
коомдук ишеним
рынокко кирүү мүмкүнчүлүгү
Булардын баары манфаат болуп саналат.
Манфаат бар жерде акы алууга болот.
3. Мамлекеттик/диний валийдин укугу
Фыкхий эреже:
تصرف الإمام على الرعية منوط بالمصلحة
Эгер коомдук тартипти сактоо үчүн уруксат берүү, лицензиялоо системасы киргизилсе — бул валийдин шаръий укугу.
Ал эми бул иштерди жүргүзүүдө административдик чыгымдар болсо, же бул система өзүн өзү каржылоосу керек болсо — акы алуу шаръий жактан мүмкүн.
4. Бирок маанилүү чек бар
Эгер аккредитация:
тек гана формалдуу кагаз
эч текшерүү жок
эч жоопкерчилик жок
жөн гана акча чогултуу механизми болсо
анда ал акы шектүү болуп калат.
Шаръий жактан акы адал болушу үчүн реалдуу манфаат болушу шарт.
5. Биздин конкреттүү жагдай
Эгер КМДБ:
мамлекеттик мыйзам менен укук алган болсо
умраны жөнгө салуу жоопкерчилиги жүктөлгөн болсо
фирмалар талапка жооп берерин текшерсе
коомдук диний коопсуздукту сактап жатса
анда ошол аккредитациянын өзү эле жетиштүү кызмат болуп эсептелет.
Ал эми «башка кошумча кызмат жок» деген нерсе автоматтык түрдө аны арам кылбайт.
(Башкы бетте колдонулган сүрөт интернет булактарынан алынды)
